|
Zeespiegelstijging
Caroline Katsman en Rob van Dorland(KNMI)
De relatieve zeespiegelstijging op een bepaalde plek op aarde is de som van de toename van de hoogte van het zeeniveau (absolute zeespiegelstijging) en de lokale bodembeweging.
- Absolute zeespiegelstijging kan worden veroorzaakt door veranderingen in:
- de totale hoeveelheid water in de oceanen (toename van de massa) en in
de dichtheid van het aanwezige oceaanwater (toename van het volume).
Figuur: Relatieve versus absolute zeespiegelstijging
Massatoename en volumetoename
Het smelten van gletsjers en ijskappen en veranderingen in rivierafvoer zijn voorbeelden van processen die bijdragen aan de toename van de massa. De grootste bijdrage aan de toename van het volume komt van het krimpen of uitzetten van oceaanwater door een temperatuurverandering in reactie op een verandering van de luchttemperatuur. Het smelten van zee-ijs heeft geen invloed op de hoogte van de zeespiegel: drijvend zee-ijs verplaatst net zoveel water als het eigen gewicht (wet van Archimedes). Als zee-ijs smelt, wordt het verplaatste water vervangen door smeltwater.
Hoeveel is de zeespiegel gestegen in de 20e eeuw?
Wereldwijd is de zeespiegel gedurende de twintigste eeuw gestegen met ongeveer 14-20 centimeter (1.4-2.0 millimeter per jaar). De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn:
de uitzetting van het zeewater
het smelten van gletsjers en landijs
het smelten van de Groenlandse ijskap
IJskappen
De ijskap van Antarctica is in de twintigste eeuw gegroeid. Omdat het er zo extreem koud is smelten alleen de randen van de ijskap bij de waargenomen stijging van de luchttemperatuur. De neerslag boven het continent in de vorm van sneeuw neemt toe, omdat de relatief warmere lucht meer vocht kan houden. De groei van Antarctica heeft de zeespiegelstijging in de twintigste eeuw met ongeveer 1 cm getemperd.
De bijdrage aan de zeespiegelstijging als gevolg van de zeer trage aanpassing van de ijskappen sinds de laatste IJstijd (18.000 jaar geleden), bedroeg in de twintigste eeuw ongeveer bovendien nog 2.5 cm.
Snelle stijging
De zeespiegel stijgt laatste jaren sneller dan de eerder genoemde 1.4-2.0 millimeter per jaar: satellietmetingen laten een zeespiegelstijging van ruim 3 millimeter per jaar zien voor de periode 1993-2005. Omdat de reeks van satellietmetingen nog zo kort is kan niet worden uitgesloten dat deze versnelling (deels) veroorzaakt wordt door natuurlijke schommelingen in het zeeniveau door variaties in zeestromingen.
Toekomstige zeespiegelstijging in Nederland
In de KNMI'06 scenario's is de absolute zeespiegelstijging rond 2050 aan de Nederlandse kust tussen de 15 cm en 35 cm. Omstreeks 2100 varieert de stijging tussen de 35 cm en 85 cm. De zeespiegel blijft na 2100 verder stijgen en de stijging bedraagt in 2300 tussen de +1 m en de +2,5 m.
Figuur: Gemiddelde jaarlijkse zeespiegelstand langs de Nederlandse kust tussen 1900 en 2004 ten opzichte van NAP (ongeveer gelijk aan absolute zeespiegelstijging), en de vier klimaatscenario's. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde in de waarnemingen. De grijze band illustreert de jaar-op-jaar variatie die is afgeleid uit de waarnemingen.
Bron waarnemingen: RWS-RIKZ.
De klimaatmodellen laten onderling grote verschillen zien in de gevoeligheid van de zeespiegelstijging voor een verhoging van de luchttemperatuur. Om met deze onzekerheid te kunnen rekenen is per scenario de bandbreedte aangegeven voor zeespiegelstijging, in plaats van één getal. De scenario's verschillen alleen door de verschillen in de wereldwijde temperatuurstijging. De veranderingen in de luchtstromingspatronen in de scenario's hebben geen invloed op de zeespiegelstijging in de scenario's.
|
