Eind januari is in Nature een publicatie verschenen waarin Amerikaanse onderzoekers vaststellen dat Antarctica in zijn totaliteit opwarmt. Uit eerdere studies bleek dat de temperatuur alleen in het westen van Antarctica stijgt. Dit staat ook nog vermeld in het meest recente rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change uit 2007.

 

Het onderzoek
Het ontbreekt op Antarctica aan een dicht netwerk van weerstations. In het binnenland zijn nauwelijks meetpunten te vinden, de meeste staan langs de kust. De Amerikaanse onderzoekers vulden de leemte door gebruik te maken van satellietgegevens. Door middel van statistische technieken kwamen ze tot de conclusie dat zowel het westen als het oosten van Antarctica zo’n tiende graad Celsius per tien jaar opwarmt. Dat is ongeveer de helft van de wereldwijde trend in de afgelopen decennia. Diepvriescontinent Antarctica met een gemiddelde temperatuur van meer dan veertig graden onder nul zal dus niet snel ontdooien. In het westen gaat de opwarming harder dan op het Antarctisch schiereiland. Dat is vreemd genoeg in strijd met de resultaten van eerdere meetgegevens. Een grondige verificatie van de metingen is dus nog gewenst om deze conclusie te kunnen bevestigen.

 

In perspectief
De onderzoekers relateren de opwarming van Antarctica aan de gebieden rond het continent. Dit is eerder onderzocht door de Nederlandse onderzoeker Nicole van Lipzig, die indertijd voor het KNMI onderzoek deed op de Zuidpool met het klimaatmodel RACMO. Volgens Van Lipzig, tegenwoordig hoofddocent Aard- en Omgevingswetenschappen aan de Katholieke Universiteit van Leuven, wordt de opwarming van Antarctica voornamelijk veroorzaakt door de opwarming van de zeeën rond het continent. Haar conclusie wordt nu, tien jaar na dato, bevestigd door de Amerikaanse onderzoekers. 

 

De studie van de Amerikanen is volgens Richard Bintanja van het KNMI, die als klimaatonderzoeker op Antarctica werkzaam was, zeker een doorbraak voor het klimaatonderzoek maar er blijven nog veel vraagtekens staan. Een definitieve uitspraak of Antarctica nu groeit of afsmelt is nog niet verantwoord, maar het nieuwe inzicht over de temperatuurveranderingen zal zeker invloed hebben op toekomstige schattingen.

 

De nieuwe onderzoeksresultaten, die wijzen op een totale opwarming van Antarctica, kunnen gevolgen hebben voor het afschatten van zeeniveaustijgingen. Het effect is tweeledig: warmere lucht leidt tot meer neerslag op het centrale deel van continent en aangroei van ijs. Aan de randen van Antarctica leidt de warmte juist tot een grotere afsmelting van ijsplaten waardoor de hoeveelheid ijs daar afneemt.

 

Zuidpoolreis en International Polar Year
Kroonprins Willem Alexander en Prinses Máxima der Nederlanden brengen op uitnodiging van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) van 6 tot en met 9 februari een bezoek aan Antarctica. De Prins en Prinses worden tijdens deze reis begeleid door dr. R.H.A. Plasterk, minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en prof.dr. J. Engelen, voorzitter van het algemeen bestuur van NWO.

 

Het bezoek van de Prins en Prinses vindt plaats in het kader van het International Polar Year (IPY) dat nog duurt tot maart 2009. Het pooljaar stimuleert internationaal gecoördineerd wetenschappelijk onderzoek en culturele projecten. Kennisoverdracht en een breed publiek bewust maken van het belang van de poolgebieden voor de samenleving is een van de aandachtsgebieden tijdens het IPY.